Ευερέθιστο έντερο και εξωσωματική: πώς επηρεάζει την εμβρυομεταφορά

Επηρεάζει το ευερέθιστο έντερο τις πιθανότητες επιτυχίας στην εξωσωματική;

Ναι, σύμφωνα με πρόσφατα δεδομένα: γυναίκες με σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου που έκαναν εμβρυομεταφορά ευπλοειδούς εμβρύου είχαν χαμηλότερη πιθανότητα κλινικής εγκυμοσύνης και ζωντανής γέννας, και υψηλότερη πιθανότητα απώλειας κύησης, σε σχέση με γυναίκες χωρίς ευερέθιστο έντερο. Η διαφορά παρέμεινε στατιστικά σημαντική μετά από προσαρμογή για ηλικία, δείκτη μάζας σώματος, τύπο κύκλου μεταφοράς, gravidity, parity και πάχος ενδομητρίου.

Σε έναν κύκλο εξωσωματικής όπου κάθε βήμα μετριέται και κοστίζει, ένα ευρήμα σαν αυτό δεν είναι απλή περιέργεια. Αν το έντερο είναι ένας παράγοντας που μπορεί να ρυθμιστεί πριν την εμβρυομεταφορά, τότε αξίζει να μπει στο ίδιο τραπέζι με το πρωτόκολλο διέγερσης, την ποιότητα του εμβρύου και την προετοιμασία του ενδομητρίου, όχι να μείνει στο περιθώριο ως απλή δυσφορία.

Το εύρημα δεν είναι εντελώς καινούργιο. Ήδη από το 2012, μια μεγάλη μελέτη σε 100.000 γυναίκες είχε συνδέσει το ευερέθιστο έντερο με αυξημένο κίνδυνο αποβολής και έκτοπης κύησης στον γενικό πληθυσμό, ενώ το 2022 μια ανάλυση πάνω από 9 εκατομμύρια γεννήσεις επιβεβαίωσε αυξημένο κίνδυνο επιπλοκών κύησης, όπως προεκλαμψία και θρόμβωση. Αυτό που άλλαξε τώρα είναι πως το εύρημα εμφανίστηκε μέσα στο πιο ελεγχόμενο βήμα της εξωσωματικής, την ίδια την εμβρυομεταφορά.

ΜΕΛΕΤΗ Σε 59 γυναίκες με ευερέθιστο έντερο έναντι 1.406 χωρίς, η κλινική εγκυμοσύνη και η ζωντανή γέννα ήταν σημαντικά χαμηλότερες, ενώ η απώλεια κύησης 2,3 φορές υψηλότερη, μετά από στατιστική προσαρμογή. McCarter & Spandorfer, 2024, Irritable Bowel Syndrome Has an Adverse Effect on Pregnancy Outcomes in Patients Undergoing Euploid Embryo Transfer, Fertility and Sterility (περίληψη ASRM Scientific Congress).

Τι δείχνουν τα ποσοστά εγκυμοσύνης χωρίς στατιστική διόρθωση;

Τα ακατέργαστα ποσοστά δείχνουν την ίδια εικόνα, χωρίς καμία στατιστική διόρθωση. Στην ίδια μελέτη, η κλινική εγκυμοσύνη ήταν 45,8% στις γυναίκες με ευερέθιστο έντερο έναντι 63,0% σε αυτές χωρίς, η ζωντανή γέννα 40,8% έναντι 56,3%, και η απώλεια κύησης 38,5% έναντι 21,3%. Το θετικό τεστ εγκυμοσύνης ήταν σχεδόν το ίδιο και στις δύο ομάδες.

Με απλά λόγια, η πρώτη ένδειξη εγκυμοσύνης δεν διαφέρει σχεδόν καθόλου ανάμεσα στις δύο ομάδες, όμως όσο προχωράει η κύηση η διαφορά μεγαλώνει. Αυτό δείχνει πως το πρόβλημα δεν είναι τόσο η εμφύτευση του εμβρύου, όσο η διατήρηση της εγκυμοσύνης στη συνέχεια.

Τι σημαίνει αυτή η διαφορά σε 100 γυναίκες;

Σε 100 γυναίκες με ευερέθιστο έντερο που κάνουν εμβρυομεταφορά, περίπου 41 θα γεννήσουν ζωντανό μωρό. Στις γυναίκες χωρίς ευερέθιστο έντερο, ο αριθμός αυτός ανεβαίνει στις 56. Η διαφορά, 15 γυναίκες σε κάθε 100, είναι ίσως ο πιο απτός τρόπος να καταλάβεις τι σημαίνουν στην πράξη τα ποσοστά του προηγούμενου διαγράμματος.

Δεν σημαίνει πως το ευερέθιστο έντερο καθορίζει από μόνο του την έκβαση μιας εμβρυομεταφοράς. Η ηλικία, η ποιότητα του εμβρύου και η κατάσταση του ενδομητρίου παραμένουν οι πιο βαρύνοντες παράγοντες. Όμως σε μια διαδικασία όπου κάθε ποσοστό μετράει, μια διαφορά 15 γυναικών σε κάθε 100 δεν είναι κάτι που αγνοείται εύκολα.

Ποια είναι τα ποσοστά επιτυχίας εμβρυομεταφοράς στην Ελλάδα;

Στην Ελλάδα, η κατεψυγμένη εμβρυομεταφορά είχε ποσοστό θετικής εγκυμοσύνης 44,9% και ποσοστό γέννας 28,3% ανά απόψυξη το 2019, σύμφωνα με τα δεδομένα των ευρωπαϊκών εθνικών μητρώων υποβοηθούμενης αναπαραγωγής. Τα στοιχεία αυτά αφορούν τον γενικό πληθυσμό γυναικών που κάνουν εξωσωματική στην Ελλάδα, όχι ειδικά γυναίκες με ευερέθιστο έντερο.

Χρησιμεύουν όμως ως σημείο αναφοράς. Αν ξεκινάς μια κατεψυγμένη εμβρυομεταφορά χωρίς άλλους επιβαρυντικούς παράγοντες, αυτά είναι περίπου τα ελληνικά ποσοστά βάσης. Το ευερέθιστο έντερο, σύμφωνα με τα δεδομένα των προηγούμενων ενοτήτων, φαίνεται να τα μετακινεί προς τα κάτω.

ΜΕΛΕΤΗ Η κατεψυγμένη εμβρυομεταφορά στην Ευρώπη είχε ποσοστό θετικής εγκυμοσύνης 44,9% και ποσοστό γέννας 28,3% ανά απόψυξη στην Ελλάδα το 2019. European IVF Monitoring Consortium, Smeenk et al., 2023, ART in Europe, 2019: Results Generated From European Registries by ESHRE, Human Reproduction.

Ποιοι διαμεσολαβητές του εντέρου μπορεί να μειώνουν τις πιθανότητες σύλληψης;

Οι διαμεσολαβητές που φαίνεται να παίζουν ρόλο είναι φλεγμονώδεις κυτταροκίνες όπως η IL-6, που παράγονται όταν το ανοσοποιητικό σύστημα του εντέρου ενεργοποιείται λίγο παραπάνω από το κανονικό. Το ευερέθιστο έντερο δεν έχει την ορατή βλάβη βλεννογόνου που βλέπουμε σε άλλες παθήσεις του εντέρου, ταξινομείται δηλαδή ως λειτουργική διαταραχή, έχει όμως μια πιο σιωπηλή μορφή ανοσολογικής ενεργοποίησης.

Μια συστηματική ανασκόπηση συστημικών και βλεννογόνιων δεικτών φλεγμονής εντόπισε αυξημένα μαστοκύτταρα, λεμφοκύτταρα και κυτταροκίνες όπως η IL-6, τόσο στο αίμα όσο και στον βλεννογόνο ασθενών με ευερέθιστο έντερο. Αυτές οι κυτταροκίνες δεν μένουν εντοπισμένες στο έντερο, κυκλοφορούν συστηματικά μέσα στο αίμα.

ΜΕΛΕΤΗ Ασθενείς με ευερέθιστο έντερο είχαν αυξημένα μαστοκύτταρα, λεμφοκύτταρα και κυτταροκίνες όπως η IL-6, τόσο στο αίμα όσο και στον βλεννογόνο του εντέρου. Martin-Viñas & Quigley, 2016, Immune Response in Irritable Bowel Syndrome: A Systematic Review of Systemic and Mucosal Inflammatory Mediators, Journal of Digestive Diseases.

Μια πιο πρόσφατη ανασκόπηση για το εντερικό μικροβίωμα και την αναπαραγωγική υγεία αναφέρει πως αλλαγές σε συστηματικά επίπεδα IL-6 και TNF-α μπορεί να επηρεάζουν τη δεκτικότητα του ενδομητρίου και τη λειτουργία της ωοθυλακιορρηξίας. Πρόκειται για θεωρητικό μηχανισμό, όχι για άμεσα μετρημένη αλυσίδα σε γυναίκες με ευερέθιστο έντερο που κάνουν εμβρυομεταφορά, όμως συνδέει λογικά δύο ξεχωριστά τεκμηριωμένα ευρήματα.

ΜΕΛΕΤΗ Αλλαγές σε συστηματικά επίπεδα IL-6 και TNF-α μπορεί να επηρεάζουν τη δεκτικότητα του ενδομητρίου και τη λειτουργία της ωοθυλακιορρηξίας. Moustakli et al., 2025, Gut Microbiome Dysbiosis and Its Impact on Reproductive Health: Mechanisms and Clinical Applications, Metabolites.

Κυτταροκίνες

Μικρές πρωτεΐνες που κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος, όπως τα μαστοκύτταρα, εκκρίνουν για να επικοινωνήσουν με άλλα κύτταρα. Η IL-6 και ο TNF-α είναι δύο από τις πιο μελετημένες, και κυκλοφορούν στο αίμα όταν υπάρχει ενεργοποίηση του ανοσοποιητικού συστήματος στο έντερο.

Πώς γίνεται η εμβρυομεταφορά βήμα προς βήμα;

Η εμβρυομεταφορά είναι το τελευταίο στάδιο ενός κύκλου εξωσωματικής γονιμοποίησης, και έρχεται μετά από ωοθηκική διέγερση, ωοληψία, γονιμοποίηση και καλλιέργεια του εμβρύου. Σε κατεψυγμένη μεταφορά, προηγείται και προετοιμασία του ενδομητρίου με ορμόνες, ώστε η βλεννογόνια επένδυση της μήτρας να είναι έτοιμη τη στιγμή που θα μπει το έμβρυο.

Η ίδια η μεταφορά είναι μια σύντομη διαδικασία, χωρίς ανάγκη αναισθησίας. Ο γιατρός περνάει έναν λεπτό καθετήρα μέσα από τον τράχηλο, με καθοδήγηση υπερήχου, και τοποθετεί το έμβρυο μέσα στην κοιλότητα της μήτρας. Το τεστ εγκυμοσύνης ακολουθεί περίπου 9 έως 14 ημέρες αργότερα.

Η τεχνική της μεταφοράς είναι σχεδόν πάντα η ίδια, ανεξάρτητα από το ιατρικό ιστορικό της κάθε γυναίκας. Αυτό που διαφέρει είναι το περιβάλλον μέσα στο οποίο προσγειώνεται το έμβρυο, δηλαδή η δεκτικότητα του ενδομητρίου. Γι' αυτό η προετοιμασία πριν από αυτό το βήμα, συμπεριλαμβανομένης της κατάστασης του εντέρου, έχει σημασία εξίσου με το ίδιο το βήμα.

Πόσο νωρίτερα πρέπει να φροντίσεις το έντερό σου πριν την εμβρυομεταφορά;

Αρκετούς μήνες πριν, όχι τις τελευταίες εβδομάδες. Αν προγραμματίζεις εξωσωματική ή εμβρυομεταφορά, αυτός είναι ένας ακόμη λόγος να ξεκινήσεις την διατροφική ρύθμιση του εντέρου νωρίς, με τη βοήθεια ειδικού, αντί να την αφήσεις για την τελευταία στιγμή.

Στην πράξη, αυτό σημαίνει πως φουσκώματα, ακανόνιστες κενώσεις ή κοιλιακό άλγος που θεωρούσες απλή ενόχληση αξίζει να τα δεις σοβαρά αρκετούς μήνες πριν από την έναρξη ενός κύκλου εξωσωματικής, όχι στη μέση του πρωτοκόλλου διέγερσης. Η ρύθμιση ενός εντέρου που αντιδρά είναι μια διαδικασία, δεν είναι διακόπτης που ανοίγει και κλείνει από τη μια μέρα στην άλλη.