Πώς το παντζάρι ρυθμίζει την αρτηριακή πίεση μέσω του μονοξειδίου του αζώτου

Το στόμα ρυθμίζει την αρτηριακή πίεση;

Το στόμα ρυθμίζει την αρτηριακή πίεση μέσω της εντεροσιελικής κυκλοφορίας νιτρικών. Βακτήρια της γλώσσας ανάγουν τα νιτρικά της τροφής σε νιτρώδη, τα οποία μετατρέπονται σε μονοξείδιο του αζώτου και χαλαρώνουν τα αγγεία.

ΜΕΛΕΤΗ Vanhatalo A et al. Ageing modifies the oral microbiome, nitric oxide bioavailability and vascular responses to dietary nitrate supplementation. Free Radic Biol Med. 2025. DOI: 10.1016/j.freeradbiomed.2025.07.002

Πώς τα νιτρικά της τροφής γίνονται νιτρώδη στο στόμα;

Ο άνθρωπος δεν διαθέτει το ένζυμο αναγωγάση νιτρικών. Αυτή την αναγωγή την αναλαμβάνουν τα απονιτροποιητικά βακτήρια που ζουν πάνω στη γλώσσα. Οι σιελογόνοι αδένες συγκεντρώνουν πρώτα τα νιτρικά μέσω της σιαλίνης, μεταφορέα 2NO₃⁻/H⁺.

Σιαλίνη

Μεμβρανικός μεταφορέας των σιελογόνων αδένων που συγκεντρώνει νιτρικά (NO₃⁻) στο σάλιο, αυξάνοντας τη συγκέντρωσή τους δέκα έως είκοσι φορές.

ΜΕΛΕΤΗ Kapil V et al. Physiological role for nitrate-reducing oral bacteria in blood pressure control. Free Radic Biol Med. 2013. DOI: 10.1016/j.freeradbiomed.2012.11.013

Πώς τα νιτρώδη χαλαρώνουν τα αγγεία;

Στο όξινο περιβάλλον του στομάχου και στους ιστούς τα νιτρώδη ανάγονται σε μονοξείδιο του αζώτου (NO). Το NO ενεργοποιεί τη διαλυτή γουανυλική κυκλάση, αυξάνει το cGMP και χαλαρώνει τις λείες μυϊκές ίνες των αγγείων.

ΜΕΛΕΤΗ Pinheiro LC et al. Increase in gastric pH reduces hypotensive effect of oral sodium nitrite in rats. Free Radic Biol Med. 2012;53:701-709. DOI: 10.1016/j.freeradbiomed.2012.06.001

Τι καθημερινές συνήθειες βλάπτουν τα ωφέλιμα βακτήρια;

Πέντε τεκμηριωμένοι παράγοντες πλήττουν είτε τα νιτρικά-ανάγοντα βακτήρια του στόματος είτε τη μετατροπή των νιτρωδών σε μονοξείδιο του αζώτου. Κάθε γραμμή φέρει την αντίστοιχη μελέτη.

ΜΕΛΕΤΗ Kapil V et al. 2013. DOI: 10.1016/j.freeradbiomed.2012.11.013; Antonello M et al. Smoking and salivary microbiota: a cross-sectional analysis of an Italian alpine population. Sci Rep. 2023. DOI: 10.1038/s41598-023-42474-7; Pinheiro LC et al. 2012. DOI: 10.1016/j.freeradbiomed.2012.06.001; Vanhatalo A et al. 2025. DOI: 10.1016/j.freeradbiomed.2025.07.002

Μπορεί η τροφή να ξαναχτίσει τη χλωρίδα;

Ναι. Τρόφιμα πλούσια σε νιτρικά τροφοδοτούν ξανά τα ωφέλιμα βακτήρια και αποκαθιστούν την παραγωγή μονοξειδίου του αζώτου, με μετρήσιμα κλινικά αποτελέσματα.

ΜΕΛΕΤΗ Network analysis of nitrate-sensitive oral microbiome reveals interactions with cognitive function and cardiovascular health across dietary interventions. Redox Biol. 2021. DOI: 10.1016/j.redox.2021.101933

Υπάρχουν «καλά» και «κακά» βακτήρια στο στόμα;

Ναι, υπό την έννοια της αναγωγής νιτρωδών. Όταν κυριαρχούν τα απονιτροποιητικά βακτήρια, παράγονται νιτρώδη και μονοξείδιο του αζώτου. Όταν κυριαρχούν αμμωνιοπαραγωγά είδη όπως η Prevotella, τα νιτρώδη καταναλώνονται σε αμμωνία.

ΜΕΛΕΤΗ Vanhatalo A et al. 2025. DOI: 10.1016/j.freeradbiomed.2025.07.002; Nitrite Generating and Depleting Capacity of the Oral Microbiome and Cardiometabolic Risk: Results from ORIGINS. JAHA. 2022. DOI: 10.1161/JAHA.121.023038

Είναι το ίδιο το ωμό παντζάρι με τον χυμό;

Όχι. Το ωμό παντζάρι έχει περίπου 495 mg νιτρικά ανά 100 g, αλλά το βράσιμο ξεπλένει μεγάλο μέρος τους στο νερό. Ένα συμπυκνωμένο shot χυμού (70 ml) δίνει σταθερή δόση περίπου 400 mg (6,4 mmol), γι' αυτό δρα εντονότερα.

ΜΕΛΕΤΗ Bahadoran Z et al. 2017. DOI: 10.3945/an.117.016717; A Double-Blind Placebo-Controlled Crossover Study of the Effect of Beetroot Juice Containing Dietary Nitrate on Aortic and Brachial Blood Pressure Over 24 h. Front Physiol. 2019. DOI: 10.3389/fphys.2019.00047

Ποια ελληνικά λαχανικά έχουν πολλά νιτρικά;

Εποχιακά λαχανικά του ελλαδικού χώρου, πλούσια σε νιτρικά και κάλιο, στηρίζουν την ίδια οδό. Το κάλιο βοηθά επιπλέον στη ρύθμιση της πίεσης. Συνδυάζοντάς τα σε μία σαλάτα, αυξάνεις και την ποικιλία θρεπτικών.

ΜΕΛΕΤΗ Bahadoran Z et al. 2017. DOI: 10.3945/an.117.016717

Πώς φτιάχνω μια σαλάτα παντζαριού που κρατάει τα νιτρικά;

2 μερίδες · περίπου 30 λεπτά

Συστατικά

• 250 g παντζάρι (κομμένο σε φέτες, στον ατμό 15′)
• 60 g ρόκα (ωμή)
• 40 g φύλλα παντζαριού (ωμά ή στον ατμό)
• 1 κλωνάρι σέλινο σε λεπτές φέτες
• Χυμός ½ λεμονιού
• 2 κ.σ. εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο
• Λίγα φύλλα δυόσμου

Εκτέλεση

1. Κόψε το παντζάρι σε φέτες πάχους 0,5 εκ και βάλτο στον ατμό για 15′. Αποφύγετε το βράσιμο, χάνεις νιτρικά.
2. Άφησε το παντζάρι να κρυώσει εντελώς.
3. Ανάμειξε σε μπολ τη ρόκα, τα φύλλα παντζαριού, το σέλινο και τον δυόσμο.
4. Περίχυρε με χυμό λεμονιού και ελαιόλαδο. Ανακάτεψε απαλά και σέρβιρε.

Θερμίδες / μερίδα ~210 kcalΥδατάνθρακες ~16 gΛιπαρά ~14 gΠρωτεΐνη ~3 gΧαρακτηριστικό Πλούσια σε νιτρικά & κάλιο

Πότε είναι η καλύτερη εποχή για παντζάρι;

Το παντζάρι ευδοκιμεί από το φθινόπωρο έως την άνοιξη, με κορύφωση από τον Οκτώβριο έως τον Μάρτιο. Οι ρίζες που συλλέγονται μετά τον πρώτο παγετό συγκεντρώνουν συχνά υψηλότερα επίπεδα νιτρικών, καθώς το κρύο στρέφει το φυτό προς την παραγωγή αντιοξειδωτικών και συσσώρευση σακχάρων.

Τα εγχώρια παντζάρια των ελληνικών λαχανόκηπων, ιδίως από τη Θεσσαλία και τη Μακεδονία, προσφέρουν σταθερή ποιότητα λόγω του κλίματος και των εδαφών. Η εποχικότητα επηρεάζει άμεσα τη γεύση (πιο γλυκιά το φθινόπωρο) και την περιεκτικότητα σε πολυφαινόλες.

Τι ξεχωρίζει το ελληνικό παντζάρι;

Το ελληνικό παντζάρι χαρακτηρίζεται από υψηλή περιεκτικότητα σε βηταϊνη, νιτρικά και πολυφαινόλες, σε συνδυασμό με ιδιαίτερα γλυκιά γεύση λόγω των εδαφών και του κλίματος. Οι ποικιλίες που καλλιεργούνται στη Θεσσαλία και τη Μακεδονία έχουν σταθερότερα επίπεδα νιτρικών σε σχέση με εισαγόμενα, καθώς η σύντομη διαδρομή από τον αγρό στο πιάτο διατηρεί τη βιοδιαθεσιμότητα των θρεπτικών.