Ο Αντρέας, 31 ετών, ήρθε σε εμάς έπειτα από πάνω από έναν χρόνο επεισοδιακών σπασμών στην κοιλιά, καύσου και δυσφορίας που δεν υποχωρούσαν παρά τις αλλαγές που είχε ήδη δοκιμάσει μόνος του. Λίγους μήνες πριν, είχε ταξιδέψει στην Ταϊλάνδη, και τα πρώτα συμπτώματα εμφανίστηκαν σχεδόν αμέσως μετά την επιστροφή του. Η διατροφή του κρατούσε τις ίδιες λίγες τροφές σε κύκλο, εβδομάδα τη εβδομάδα, με αποτέλεσμα χαμηλή ποικιλία φυτικών ινών και περιορισμένο εύρος πηγών για το μικροβίωμα εντέρου του. Σε αυτό το περιστατικό εξηγούμε πώς ο Blastocystis hominis μετά από ταξίδι εγκαταστάθηκε σε ένα έντερο με φτωχή ποικιλία μικροβιώματος, πώς η δυσβίωση εντέρου συνδέθηκε με την επίμονη διάρροια ταξιδιωτών που ακολούθησε, και πώς η αλλαγή διατροφής μαζί με στοχευμένη θεραπεία οδήγησαν σταδιακά σε ουσιαστική βελτίωση.
Η προσέγγιση πίσω από το περιστατικό
Στο IBSyncrasy περιγράφουμε πώς η δυσβίωση εντέρου μετά από ταξίδι συντηρεί συμπτώματα σαν του Αντρέα, και ποιες αλλαγές έχουν νόημα να δοκιμαστούν πρώτες. Αγόρασε το IBSyncrasyΠοιος είναι ο Αντρέας και τι είχε ήδη περάσει πριν έρθει σε εμάς
Ένας 31χρονος με ιστορικό συχνών κρυολογημάτων
Ο Αντρέας είναι 31 ετών, με ύψος 190 εκατοστά και βάρος 62 κιλά, δείκτη μάζας σώματος 17,2, κάτω από το φυσιολογικό εύρος. Από παλιά περιέγραφε την τάση του να κρυολογάει εύκολα και να νιώθει βάρος στα αυτιά, ένα μοτίβο ήπιας ανοσολογικής ευαισθησίας πολύ πριν εμφανιστεί οποιοδήποτε γαστρεντερικό σύμπτωμα.
Το ταξίδι στην Ταϊλάνδη και το πρώτο επεισόδιο
Λίγους μήνες μετά από ταξίδι στην Ταϊλάνδη, ο Αντρέας ένιωσε έντονο πόνο στο επιγάστριο κατά τη διάρκεια άσκησης. Του δόθηκε εσομεπραζόλη για γαστρίτιδα, με προσωρινή ανακούφιση. Μια εξέταση κοπράνων που ακολούθησε ανέδειξε την παρουσία Blastocystis hominis, και η αγωγή με φλουκοναζόλη και προβιοτικά βοήθησε εν μέρει, όμως οι σπασμοί και η δυσφορία παρέμειναν.
Μια διατροφή με πολύ λίγη ποικιλία
Η εβδομαδιαία διατροφή του κρατούσε σχεδόν τις ίδιες επιλογές σε κύκλο, σιτηρά επτά φορές την εβδομάδα, ρύζι έξι φορές, κοτόπουλο επτά φορές, αυγά κάθε μέρα, ψάρι πέντε φορές, χωρίς όσπρια και με ελάχιστη ποικιλία λαχανικών. Το αποτέλεσμα ήταν μια διατροφή με χαμηλή ποικιλία φυτικών ινών, ένα μοτίβο που συνδέεται με πιο φτωχό μικροβίωμα εντέρου.
Πάνω από έναν χρόνο σπασμών, με ήρεμα διαστήματα ανάμεσα
Ακολούθησε ένας κύκλος υποτροπών και υφέσεων για πάνω από έναν χρόνο, με δύο ενδοσκοπήσεις που έδειξαν αντιδραστική γαστροπάθεια και οισοφαγίτιδα τύπου παλινδρόμησης, χωρίς όμως ένδειξη κοιλιοκάκης ή H. pylori στις βιοψίες. Στο ίδιο διάστημα εμφανίστηκε φαλάκρωση σε κηλίδες στο τριχωτό και στο γένι, αφθώδεις πληγές στο στόμα και ένα δερματικό εξάνθημα, ενδείξεις πολλαπλών ταυτόχρονων συμπτωμάτων σε διαφορετικά σημεία του οργανισμού του.
Blastocystis hominis μετά από ταξίδι, γιατί υποψιαστήκαμε σύνδεση με τη διατροφή
Διαβάσαμε το ιστορικό του Αντρέα με δύο ερωτήματα στο μυαλό. Το πρώτο, γιατί τα συμπτώματα ξεκίνησαν λίγο μετά την επιστροφή του από την Ταϊλάνδη. Το δεύτερο, γιατί μια διατροφή τόσο σταθερή και φαινομενικά υγιεινή δεν προστάτευε το έντερό του.
- 1
Μάιος 2024
Ταξίδι στην Ταϊλάνδη, και λίγους μήνες μετά, πρώτο επεισόδιο έντονου πόνου στο επιγάστριο κατά την άσκηση.
- 2
Σεπτέμβριος 2024
Πρώτη ενδοσκόπηση με βιοψίες, αρνητικό H. pylori και φυσιολογικός βλεννογόνος, χωρίς ένδειξη κοιλιοκάκης.
- 3
Ιανουάριος 2025
Νέα έξαρση με πονοκεφάλους, βελτίωση μετά από αυστηρότερο περιορισμό όξινων και πικάντικων τροφών.
- 4
Ιούλιος 2025
Δεύτερη ενδοσκόπηση, αντιδραστική γαστροπάθεια και οισοφαγίτιδα τύπου παλινδρόμησης, ξανά αρνητικό H. pylori.
- 5
Σεπτέμβριος 2025
Επιστροφή των σπασμών, με ανακούφιση μετά την κένωση και επιδείνωση σε περιόδους στρες, γεγονός που οδήγησε στη μοριακή εξέταση κοπράνων.
Το ταξίδι ως σημείο εκκίνησης
Στην εμπειρία μας, βλέπουμε συχνά ανθρώπους που αναπτύσσουν επίμονα γαστρεντερικά συμπτώματα μήνες μετά από ταξίδι σε χώρες της Νοτιοανατολικής Ασίας, ακόμα και όταν το αρχικό επεισόδιο φαίνεται να έχει περάσει[1]. Ο χρόνος εμφάνισης στην περίπτωση του Αντρέα ταίριαζε με αυτό το μοτίβο, γι' αυτό θεωρήσαμε πολύ πιθανή αιτία το πρόσφατο ταξίδι του.
Πόσο γρήγορα εμφανίζεται η διάρροια των ταξιδιωτών στην Ταϊλάνδη
Sharma et al. (2020), American Journal of Tropical Medicine and Hygiene 102(5), 349 ενήλικες ξένοι ταξιδιώτες στην Ταϊλάνδη, κλίμακα άξονα y 0-40%
Στη μελέτη αυτή, σχεδόν ένας στους τρεις ξένους ταξιδιώτες στην Ταϊλάνδη είχε εμφανίσει διάρροια ταξιδιωτών μέσα στον πρώτο μήνα παραμονής, με τον μέσο χρόνο εμφάνισης γύρω στις εννέα ημέρες[6]. Αυτό το χρονικό διάστημα ταιριάζει με τον χρόνο που πέρασε ανάμεσα στο ταξίδι του Αντρέα και στην πρώτη θετική εξέταση για Blastocystis hominis.
Βλέπουμε συχνά ανθρώπους να αναπτύσσουν συμπτώματα μετά από ταξίδι σε αυτές τις χώρες, ιδιαίτερα όταν έχουν πάρει πρόσφατα αντιβίωση ή έχουν ήδη ένα χρόνιο μικροβίωμα χαμηλής ποιότητας λόγω διατροφής ή φαρμάκων. Το ταξίδι δεν είναι πάντα η μόνη αιτία, όμως συχνά είναι η αφορμή που αποκαλύπτει ότι το έντερο ήταν ήδη ευάλωτο.
Πώς συνδυάστηκαν τρεις παράγοντες
Τρεις παράγοντες που οδήγησαν στο ίδιο σημείο
💡 Πάτησε έναν δακτύλιο — στο desktop αρκεί το hover
Διατροφή
Χρόνια περιορισμένη ποικιλία τροφών, με χαμηλή πρόσληψη φυτικών ινών από διαφορετικές πηγές.
Καμία από τις τρεις στρώσεις μόνη της δεν εξηγεί την πλήρη εικόνα. Μαζί όμως σχηματίζουν μια συνεπή αλυσίδα, από τη μακροχρόνια διατροφική μονοτονία μέχρι το ταξίδι που έγινε η αφορμή.
Έκανα εξέταση κοπράνων και βγήκε θετική για Blastocystis hominis. Αυτό σημαίνει σίγουρα ότι αυτός μου προκαλεί όλα τα συμπτώματα, ή μπορεί να υπάρχει και κάτι άλλο που δεν έχει βρεθεί ακόμα;
Σε τέτοιες περιπτώσεις, η απάντηση εξαρτάται από το σύνολο της εικόνας. Ο Blastocystis hominis βρίσκεται συχνά και σε ανθρώπους χωρίς κανένα σύμπτωμα. Όταν όμως συνδυάζεται με χαμηλή ποικιλία μικροβιώματος, πρόσφατη χρήση αναστολέων οξέος και ένα μοτίβο συμπτωμάτων που ταιριάζει χρονικά με την εμφάνισή του, η πιθανότητα να παίζει ενεργό ρόλο στην εικόνα αυξάνεται σημαντικά. Η ερμηνεία γίνεται πάντα μαζί με το πλήρες ιστορικό του ανθρώπου, βήμα προς βήμα, στο πλαίσιο της συνολικής εικόνας του.
Από την υποψία στην απόφαση για εξέταση
Με βάση αυτό το σκεπτικό, ξεκινήσαμε αμέσως δύο πράγματα, μια σειρά αρχικών παρεμβάσεων στη διατροφή και τον τρόπο ζωής, και παράλληλα προτείναμε τη μοριακή εξέταση κοπράνων που θα επιβεβαίωνε ή θα διόρθωνε την υπόθεσή μας.
Ποιες παρεμβάσεις ξεκινήσαμε πριν βγουν τα αποτελέσματα
Πριν έχουμε στα χέρια μας τα αποτελέσματα της εξέτασης, προχωρήσαμε σε αλλαγές που στηρίζονταν στο ιστορικό και στο πρότυπο διατροφής του Αντρέα.
Λιγότερο ρύζι και κοτόπουλο, περισσότερη ποικιλία
Το ρύζι και το κοτόπουλο επαναλαμβάνονταν σχεδόν κάθε μέρα στη διατροφή του, ένα μοτίβο που συντηρεί χαμηλή ποικιλία φυτικών ινών και περιορίζει τα διαφορετικά υποστρώματα που χρειάζεται το μικροβίωμα εντέρου για να παραμείνει πλούσιο. Το ρύζι είναι επίσης από τις κύριες διατροφικές πηγές ανόργανου αρσενικού, οπότε η καθημερινή του κατανάλωση προσέθετε και αυτόν τον παράγοντα στην απόφαση. Περιορίσαμε τη συχνότητα και των δύο σε τρεις ημέρες την εβδομάδα, με εναλλακτικές πηγές αμύλου όπως κινόα, φαγόπυρο και πατάτα, και όσπρια στη θέση του κοτόπουλου τις περισσότερες ημέρες.
Λιγότερο σιτάρι, περισσότερες εναλλακτικές πηγές αμύλου
Το σιτάρι εμφανιζόταν κάθε μέρα στη διατροφή του, κυρίως ως ψωμί. Περιορίσαμε το σιτάρι σε τρεις μερίδες την εβδομάδα, με βρώμη χωρίς γλουτένη, φαγόπυρο και ψωμί μακράς ζύμωσης ως εναλλακτικές, ώστε να μειωθεί το φορτίο ζυμώσιμων υδατανθράκων και ταυτόχρονα να αυξηθεί η συνολική ποικιλία της διατροφής.
Διαφραγματική αναπνοή πριν από κάθε γεύμα
Ζητήσαμε από τον Αντρέα να κάνει τρία λεπτά διαφραγματικής αναπνοής πριν από κάθε γεύμα. Ο στόχος ήταν να μπαίνει στο γεύμα με το νευρικό σύστημα πιο ήρεμο, κάτι που στηρίζει την κινητικότητα του στομάχου και μειώνει την ευαισθησία στον πόνο, δύο σημεία που ταίριαζαν με το μοτίβο καύσου και σπασμών που ένιωθε μετά το φαγητό.
Τι έδειξε τελικά η μοριακή εξέταση κοπράνων
Η εξέταση κοπράνων έδωσε μια εικόνα πολύ πιο συγκεκριμένη από ό,τι φαινόταν στις δύο φυσιολογικές βιοψίες των ενδοσκοπήσεων.
Τι εξηγούν αυτά τα ευρήματα
Αυτό το μοτίβο ταιριάζει επίσης με το ιστορικό διαλειμματικής χρήσης αναστολέων οξέος, οι οποίοι έχουν συνδεθεί με μειωμένη μικροβιακή ποικιλότητα και ευνοϊκότερες συνθήκες για επιβίωση πρωτόζωων στο ανώτερο πεπτικό[5]. Ο συνδυασμός των ευρημάτων δείχνει έναν αυλό εντέρου με αυξημένη ενζυμική δραστηριότητα και μειωμένη μικροβιακή ποικιλία, όπου ο Blastocystis hominis βρήκε λιγότερη αντίσταση απ' όσο θα έβρισκε σε ένα πιο πλούσιο μικροβίωμα.
Πώς ο Blastocystis hominis εγκαθίσταται στο έντερο
Blastocystis hominis στις διακυτταρικές συνδέσεις του εντερικού επιθηλίου" width="1200" height="675" loading="lazy">
Σε επίπεδο βλεννογόνου, ο Blastocystis hominis προσκολλάται στα εντεροκύτταρα και δεσμεύεται κατά προτίμηση στις διακυτταρικές συνδέσεις, όπου διαταράσσει πρωτεΐνες όπως η ZO-1 και η occludin και αυξάνει την παρακυτταρική διαπερατότητα[2]. Η ένταση αυτής της διαταραχής ποικίλλει ανάλογα με το στέλεχος, γεγονός που εξηγεί γιατί δύο άνθρωποι με τον ίδιο μικροοργανισμό μπορεί να έχουν πολύ διαφορετική εικόνα συμπτωμάτων.
Γιατί η χαμηλή ποικιλία φυτικών ινών ευνόησε τον αποικισμό
Ένα μικροβίωμα που τρέφεται από λίγες μόνο πηγές φυτικών ινών έχει λιγότερα είδη βακτηρίων και λιγότερη παραγωγή βουτυρικού και άλλων λιπαρών οξέων βραχείας αλυσίδας, τα οποία τρέφουν τα κύτταρα του βλεννογόνου και συντηρούν ένα πυκνό, προστατευτικό στρώμα βλέννας[3]. Με λιγότερα είδη στο έντερο, ένας νέος άποικος όπως ο Blastocystis hominis βρίσκει λιγότερη αντίσταση για να εγκατασταθεί και να παραμείνει[4].
Ο Blastocystis hominis είναι πάντα ακίνδυνος και δεν χρειάζεται καμία αντιμετώπιση.
Σε πολλούς ανθρώπους με πλούσιο μικροβίωμα η παρουσία του περνάει απαρατήρητη. Σε ένα έντερο με χαμηλή ποικιλία και ιστορικό αναστολέων οξέος, όπως στην περίπτωση του Αντρέα, οι ίδιοι μηχανισμοί πρόσφυσης και διάσπασης των κυτταρικών συνδέσεων μπορεί να συντηρούν συμπτώματα για μήνες.
Έτρωγα σχετικά υγιεινά, χωρίς ζάχαρη και επεξεργασμένα τρόφιμα. Γιατί το μικροβίωμά μου ήταν τόσο ευάλωτο, αφού δεν είχα κακή διατροφή με τη συνηθισμένη έννοια της λέξης;
Κάθε διαφορετική πηγή φυτικών ινών τρέφει διαφορετικά είδη βακτηρίων στο έντερο. Όσο πιο περιορισμένη είναι η ποικιλία των τροφών, τόσο λιγότερα είδη βρίσκουν την τροφή που χρειάζονται για να επιβιώσουν, και το μικροβίωμα καταλήγει πιο φτωχό και πιο ευάλωτο σε νέους αποίκους, ακόμα και όταν η διατροφή δεν περιέχει ζάχαρη ή επεξεργασμένα τρόφιμα. Αυτό εξηγεί γιατί ένας μικροοργανισμός όπως ο Blastocystis hominis μετά από ταξίδι μπορεί να βρει πολύ διαφορετικό έντερο σε δύο ανθρώπους, ανάλογα με το πόσο μεγάλη ήταν η ποικιλία της διατροφής τους τα χρόνια πριν από το ταξίδι.
Το πλάνο παρέμβασης
Χτίσαμε το πλάνο γύρω από πέντε στοχευμένες παρεμβάσεις, καθεμία δεμένη σε συγκεκριμένο εύρημα.
| Παρέμβαση | Για ποιο εύρημα και γιατί |
|---|---|
| Calcium-D-glucarate (φυσική ουσία που δεσμεύει το ένζυμο β-γλυκουρονιδάση) | Για την αυξημένη β-γλυκουρονιδάση κοπράνων, μειώνει την επαναδραστηριοποίηση ουσιών στον αυλό του εντέρου και αποφορτίζει τον βλεννογόνο. |
| Σύμπλεγμα φυτικών εκχυλισμάτων με ευρύ αντιμικροβιακό προφίλ | Για τον αποικισμό από Blastocystis hominis και την ανθόφτωση ευκαιριακών βακτηρίων, στοχεύει το ανισορροπημένο μικροβιακό φορτίο χωρίς να αδειάζει το έντερο από ωφέλιμα είδη. |
| Βουτυρικό οξύ (πηγή βουτυρικού για τα κύτταρα του βλεννογόνου) | Για την ενίσχυση της ενέργειας των εντεροκυττάρων και της ακεραιότητας του φραγμού, σε ένα έντερο όπου η χαμηλή ποικιλία φυτικών ινών περιόριζε τη φυσική παραγωγή βουτυρικού. |
| Προβιοτικό σκεύασμα με Akkermansia muciniphila | Για την ενίσχυση στελεχών που στηρίζουν τον βλεννογόνο, καθώς η Akkermansia muciniphila βρέθηκε στο χαμηλό άκρο του εύρους αναφοράς. |
| Σύνθεση για την προστασία του βλεννογόνου του στομάχου | Για την αντιδραστική γαστροπάθεια και την οισοφαγίτιδα τύπου παλινδρόμησης που είχαν καταγραφεί και στις δύο ενδοσκοπήσεις. |
Το πλάνο δεν στόχευε μόνο στον Blastocystis hominis. Στόχευε παράλληλα στην αυξημένη β-γλυκουρονιδάση, στην ανθόφτωση ευκαιριακών βακτηρίων και στη γενική στήριξη του βλεννογόνου, ώστε το έντερο να αποκαταστήσει την ποικιλία που του έλειπε.
Ο Blastocystis hominis σε ανθρώπους με επίμονα συμπτώματα μετά από ταξίδι
Gefen-Halevi et al. (2022), Journal of Travel Medicine 29(4), taac011, 203 δείγματα με επίμονα συμπτώματα
Τι άλλαξε μετά τη θεραπεία
Δεν επαναλάβαμε την εξέταση κοπράνων αμέσως. Προτιμήσαμε να δώσουμε χρόνο στο πλάνο να δουλέψει και να παρακολουθήσουμε την πορεία των συμπτωμάτων πριν αποφασίσουμε πότε αξίζει νέος έλεγχος.
🔴 Σχεδόν καθημερινοί σπασμοί στην κοιλιά, συχνά μετά από γεύματα με όξινα ή πικάντικα τρόφιμα
🔴 Διατροφή περιορισμένη σε λίγες, επαναλαμβανόμενες τροφές, με χαμηλή ποικιλία φυτικών ινών
🔴 Καύσος σχεδόν σε κάθε γεύμα με όξινα τρόφιμα, με συχνή ανάγκη για αντιόξινα
🟢 Σπάνιοι, ήπιοι σπασμοί, κυρίως σε περιόδους έντονου στρες, κατά δήλωσή του
🟢 Διευρυμένη ποικιλία τροφών, με περισσότερες πηγές φυτικών ινών και όσπρια σε τακτική βάση
🟢 Καύσος μόνο περιστασιακά, σε σαφώς αναγνωρίσιμα τρόφιμα-πυροδότες
Η βελτίωση ήρθε σταδιακά. Χρειάστηκαν τουλάχιστον τέσσερις μήνες συνεπούς θεραπείας και προσαρμογής στη διατροφή για να φανεί καθαρά η διαφορά, ένα χρονικό διάστημα λογικό για έναν στόχο τόσο ευρύ όσο η αποκατάσταση της ποικιλίας ενός ολόκληρου μικροβιώματος.
Στην εμπειρία μας, η βελτίωση σε τέτοιες περιπτώσεις έρχεται σταδιακά, καθώς το μικροβίωμα χρειάζεται χρόνο για να αποκαταστήσει την ποικιλία που είχε χάσει.
Η μείωση της μικροβιακής επιβάρυνσης και η στήριξη προστατευτικών βακτηρίων έχουν συνδεθεί με λιγότερα συμπτώματα σε ανθρώπους που φέρουν Blastocystis hominis[4], κάτι που ταιριάζει με την πορεία που είδαμε στην περίπτωση του Αντρέα.
Τι δείχνει αυτή η πορεία
Το πιο σημαντικό εύρημα δεν ήταν μόνο ο θετικός Blastocystis hominis. Ήταν το γεγονός ότι ένα έντερο με χρόνια χαμηλή ποικιλία φυτικών ινών χρειάστηκε πολύ περισσότερο χρόνο και πολύ πιο συστηματική παρέμβαση για να ανακτήσει ισορροπία, σε σχέση με ό,τι θα περίμενε κανείς από ένα απλό αντιπαρασιτικό σχήμα.
Τι δείχνει τελικά αυτό το περιστατικό
Η περίπτωση του Αντρέα δείχνει κάτι που βλέπουμε συχνά σε ανθρώπους με σταθερή, φαινομενικά υγιεινή διατροφή που όμως έχει πολύ λίγη ποικιλία. Το εύρος των τροφών που τρώει κανείς μετράει εξίσου με την ποιότητά τους.
Ένα μοτίβο πέρα από το ένα περιστατικό
Η χαμηλή ποικιλία φυτικών ινών σχηματίζεται σταδιακά, χρόνια πριν εμφανιστεί οποιοδήποτε σύμπτωμα. Το ταξίδι και ο Blastocystis hominis ήταν η αφορμή που έδειξε μια ευπάθεια που υπήρχε ήδη, ανάμεσα στη διατροφή, το μικροβίωμα και την ικανότητα του εντέρου να αντιστέκεται σε νέους αποίκους[3].
Στην περίπτωση του Αντρέα, η βελτίωση ήρθε από τον συνδυασμό στοχευμένης θεραπείας και μιας διατροφής με πραγματικά περισσότερη ποικιλία, μια προσέγγιση που δούλεψε και στα δύο επίπεδα ταυτόχρονα.
Το δικό σου έντερο μπορεί να έχει παρόμοια εξήγηση
Στην αξιολόγηση εξετάζουμε την ποικιλία του μικροβιώματος και πιθανούς αποίκους όπως τον Blastocystis hominis, όπως κάναμε στην περίπτωση του Αντρέα.
Συχνές ερωτήσεις
Ο Blastocystis hominis είναι ένα μονοκύτταρο πρωτόζωο που αποικίζει το έντερο και μεταδίδεται κυρίως μέσω μολυσμένου νερού ή τροφής. Βρίσκεται συχνά και σε ανθρώπους χωρίς κανένα σύμπτωμα, όμως σε ορισμένες περιπτώσεις συνδέεται με σπασμούς, φούσκωμα και αλλαγές στις κενώσεις.
Η διάρροια των ταξιδιωτών είναι από τις πιο συχνές παθήσεις σε ταξιδιώτες προς περιοχές όπως η Νοτιοανατολική Ασία, με μελέτες να καταγράφουν ποσοστά που φτάνουν το ένα τρίτο των επισκεπτών μέσα στον πρώτο μήνα παραμονής.
Κάθε διαφορετική πηγή φυτικών ινών τρέφει διαφορετικά είδη βακτηρίων στο έντερο. Μια διατροφή με λίγες, επαναλαμβανόμενες πηγές φυτικών ινών οδηγεί σε πιο φτωχό μικροβίωμα, με λιγότερα είδη και μειωμένη παραγωγή ουσιών που προστατεύουν τον βλεννογόνο.
Βιβλιογραφία
- Gefen-Halevi, S., Biber, A., Gazit, Z., Amit, S., Belausov, N., Keller, N., Smollan, G., & Schwartz, E. (2022). Persistent abdominal symptoms in returning travellers, clinical and molecular findings. Journal of Travel Medicine, 29(4), taac011.
- Wu, Z., Mirza, H., & Tan, K. S. W. (2014). Intra-subtype variation in enteroadhesion accounts for differences in epithelial barrier disruption and is associated with metronidazole resistance in Blastocystis subtype-7. PLOS Neglected Tropical Diseases, 8(5), e2885.
- Kable, M. E., Chin, E. L., Storms, D., Lemay, D. G., & Stephensen, C. B. (2022). Tree-based analysis of dietary diversity captures associations between fiber intake and gut microbiota composition in a healthy US adult cohort. The Journal of Nutrition, 152(3), 779-788.
- Nourrisson, C., Scanzi, J., Pereira, B., NkoudMongo, C., Wawrzyniak, I., Cian, A., Viscogliosi, E., Livrelli, V., Delbac, F., Dapoigny, M., & Poirier, P. (2014). Blastocystis is associated with decrease of fecal microbiota protective bacteria, comparative analysis between patients with irritable bowel syndrome and control subjects. PLOS ONE, 9(11), e111868.
- Imhann, F., Bonder, M. J., Vich Vila, A., Fu, J., Mujagic, Z., Vork, L., et al. (2016). Proton pump inhibitors affect the gut microbiome. Gut, 65(5), 740-748.
- Sharma, C., Poovorawan, K., Piyaphanee, W., Soonthornworasiri, N., Angsuwatcharakon, P., Phumratanaprapin, W., et al. (2020). Incidence of travelers' diarrhea among adult foreign travelers in Thailand, a prospective study. American Journal of Tropical Medicine and Hygiene, 102(5), 1009-1015.