Ο Αντώνης είναι 39 ετών και είχε δύο χρόνια ιστορικό αίματος στα κόπρανα, το οποίο αρχικά αποδόθηκε σε αιμορροΐδες. Σταδιακά οι κενώσεις έφτασαν τις τέσσερις έως πέντε την ημέρα, με αίμα μετά την τέταρτη κένωση και περιστασιακή βλέννα στα κόπρανα. Η κολονοσκόπηση έδειξε χρόνια πρωκτίτιδα σε μια ηλικία στην οποία δεν την βλέπουμε συχνά. Στο ιστορικό του καταγράψαμε μια σταθερή, καθημερινή συνήθεια επεξεργασμένων και τηγανητών τροφίμων (junk food) κάθε βράδυ, μαζί με αυξημένο σωματικό βάρος. Στην αξιολόγηση αποφασίσαμε να δούμε τι κρύβεται πίσω από τη φλεγμονή με πλήρη μοριακή εξέταση κοπράνων. Η εξέταση αποκάλυψε μειωμένο μικροβίωμα εντέρου, χαμηλή Akkermansia muciniphila και αυξημένη καλπροτεκτίνη κοπράνων, δείκτη φλεγμονής που τα βασικά αιματολογικά δεν είχαν δείξει. Σε αυτό το περιστατικό περιγράφουμε πώς η πρωκτίτιδα και διατροφή συνδέθηκαν στην περίπτωσή του και γιατί το junk food μπήκε στην κορυφή του πλάνου παρέμβασης.
Το σκεπτικό πίσω από το περιστατικό
Στο IBSyncrasy περιγράφουμε πώς η χρόνια κακή διατροφή συντηρεί τη φλεγμονή του εντέρου σε περιστατικά σαν του Αντώνη, και ποιες αλλαγές έχουν νόημα να δοκιμαστούν πρώτες. Αγόρασε το IBSyncrasyΠρωκτίτιδα και διατροφή, ποιος είναι ο Αντώνης και τι συμπτώματα είχε
Αντώνης, 39 ετών
Ο Αντώνης είναι 39 ετών και έχει ιστορικό δύο ετών με αίμα στα κόπρανα. Στην αρχή το σύμπτωμα αποδόθηκε σε αιμορροΐδες και δεν προχώρησε σε περαιτέρω έλεγχο. Καθώς το αίμα συνέχισε να εμφανίζεται, η κολονοσκόπηση ανέδειξε χρόνια πρωκτίτιδα, μια διάγνωση που σε αυτή την ηλικία μας οδήγησε να ψάξουμε βαθύτερα την αιτία.
Τέσσερις έως πέντε κενώσεις την ημέρα
Οι κενώσεις έφτασαν τις τέσσερις έως πέντε την ημέρα, με αίμα να εμφανίζεται σταθερά μετά την τέταρτη κένωση και περιστασιακή βλέννα στα κόπρανα. Ανέφερε επίσης φούσκωμα μετά τα γεύματα, δύο επεισόδια κνίδωσης και συχνή ρινική συμφόρηση, ευρήματα που δεν φαίνονταν συνδεδεμένα μεταξύ τους με την πρώτη ματιά.
Ένα πρόγραμμα χτισμένο γύρω από junk food
Ξυπνούσε στις 04:30 και προπονούνταν νηστικός, έτρωγε σαλάτα το μεσημέρι και ένα ελαφρύ απογευματινό γεύμα, όμως το βραδινό ήταν σταθερά επεξεργασμένα και τηγανητά τρόφιμα (junk food), σχεδόν κάθε βράδυ, πριν κοιμηθεί γύρω στις 21:00. Αυτή η σταθερή, καθημερινή έκθεση σε junk food ξεχώρισε αμέσως μέσα στο ιστορικό του.
Βάρος, φάρμακα και οικογενειακό ιστορικό
Ο δείκτης μάζας σώματος ήταν γύρω στο 30,5, στα όρια της παχυσαρκίας. Λάμβανε χρόνια φιναστερίδη και μινοξιδίλη, είχε οικογενειακό ιστορικό γαστρικού έλκους και βρισκόταν ήδη σε αγωγή με Salofalk και ένα προβιοτικό σκεύασμα (Bacteflora). Κανένα από αυτά τα στοιχεία δεν εξηγούσε από μόνο του γιατί η πρωκτίτιδα εμφανίστηκε τόσο νωρίς.
Τι μας τράβηξε την προσοχή σε πρωκτίτιδα τόσο νωρίς
Αυτό που μας τράβηξε την προσοχή στην περίπτωση του Αντώνη ήταν η ηλικία. Η χρόνια πρωκτίτιδα εμφανίζεται συχνότερα σε μεγαλύτερους ασθενείς ή σε άτομα με ήδη γνωστή φλεγμονώδη νόσο του εντέρου. Στα 39 του, χωρίς προηγούμενο ιστορικό εντερικής νόσου, η φλεγμονή αυτή μας οδήγησε να ψάξουμε τι μπορεί να τη διατηρεί ενεργή τόσο καιρό.
Το ιστορικό διατροφής δεν ήταν λεπτομέρεια
Στο ιστορικό του ξεχώρισε η σταθερή, καθημερινή κατανάλωση junk food το βράδυ, σε συνδυασμό με αυξημένο σωματικό βάρος. Η βιβλιογραφία συνδέει την τακτική κατανάλωση επεξεργασμένων τροφίμων με υψηλότερο κίνδυνο φλεγμονώδους νόσου του εντέρου, μέσω μηχανισμών που αφορούν τόσο τα ίδια τα συστατικά της τροφής όσο και τον τρόπο επεξεργασίας της.[1] Αυτό μας οδήγησε να δούμε τη διατροφή του ως πιθανή κινητήρια δύναμη της φλεγμονής.
Γιατί δεν φτάνει η γενική αίματος
Το επόμενο βήμα ήταν να δούμε πέρα από τα βασικά αιματολογικά, τα οποία συχνά παραμένουν φυσιολογικά ακόμα και όταν το έντερο είναι ενεργά φλεγμονώδες. Προτείναμε πλήρη μοριακή εξέταση κοπράνων, με δείκτες μικροβιώματος εντέρου και δείκτες βλεννογόνου όπως η καλπροτεκτίνη κοπράνων και η εκκριτική IgA, ώστε να δούμε τι κρύβεται πίσω από τη διάγνωση της πρωκτίτιδας.
Μπορεί το junk food να προκαλέσει από μόνο του πρωκτίτιδα;
Στη σχέση ανάμεσα σε πρωκτίτιδα και διατροφή, το junk food επιβαρύνει το εντερικό επιθήλιο μέσω προϊόντων προχωρημένης γλυκοζυλίωσης, γαλακτωματοποιητών και υψηλής περιεκτικότητας σε ζάχαρη, παράγοντες που έχουν συνδεθεί με αυξημένη διαπερατότητα του εντέρου και χαμηλού βαθμού φλεγμονή. Σε ένα έντερο που ήδη επιβαρύνεται από άλλους παράγοντες, η χρόνια κατανάλωση junk food μπορεί να λειτουργήσει ως επιταχυντής της φλεγμονής.
Ποιες αρχικές παρεμβάσεις προτείναμε και γιατί
Πριν δούμε τα αποτελέσματα της εξέτασης κοπράνων, το ιστορικό του Αντώνη μας έδωσε αρκετά στοιχεία για να προτείνουμε άμεσες αλλαγές. Το σκεπτικό μας στηρίχθηκε στο πώς η χρόνια κατανάλωση junk food επηρεάζει το εντερικό επιθήλιο, ανεξάρτητα από τα ευρήματα που θα έρχονταν αργότερα.
Το junk food ως κύρια κατεύθυνση
Προτείναμε μείωση της κατανάλωσης junk food ως πρώτη προτεραιότητα. Τα τηγανητά και υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα περιέχουν προϊόντα προχωρημένης γλυκοζυλίωσης (AGE) και πολυκυκλικούς αρωματικούς υδρογονάνθρακες (PAH) που σχηματίζονται κατά το τηγάνισμα σε υψηλή θερμοκρασία, γλουταμινικό μονονάτριο (MSG) και γαλακτωματοποιητές που χρησιμοποιούνται ευρέως στη βιομηχανική επεξεργασία τροφίμων, καθώς και υψηλή περιεκτικότητα σε ζάχαρη. Σε μεγάλες μελέτες, η τακτική κατανάλωση αυτού του τύπου τροφίμων έχει συνδεθεί με σημαντικά αυξημένο κίνδυνο φλεγμονώδους νόσου του εντέρου.[1]
Κατανάλωση υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων και κίνδυνος φλεγμονώδους νόσου του εντέρου
Narula et al. 2021, BMJ 374,n1554, σε σχέση με λιγότερο από 1 μερίδα την ημέρα
Αυτά τα ποσοστά αφορούν τον συνολικό κίνδυνο φλεγμονώδους νόσου του εντέρου σε μεγάλο δείγμα και μας έδειξαν γιατί η καθημερινή έκθεση σε junk food έπρεπε να αντιμετωπιστεί ως βασικό στοιχείο του ιστορικού του.
Γιατί ξεχωρίσαμε τους γαλακτωματοποιητές
Ένα συγκεκριμένο συστατικό που ξεχωρίσαμε ήταν το πολυσορβικό-80 (polysorbate-80), γαλακτωματοποιητής που χρησιμοποιείται συχνά σε επεξεργασμένα τρόφιμα. Σε μελέτη ασθενών με νόσο Crohn, όσοι κατανάλωναν περισσότερο πολυσορβικό-80 και άλλα πρόσθετα τροφίμων είχαν σημαντικά υψηλότερη βαθμολογία στον δείκτη φλεγμονώδους δυναμικού της διατροφής σε σχέση με υγιείς μάρτυρες.[2]
Δείκτης φλεγμονώδους δυναμικού διατροφής σε ασθενείς με νόσο Crohn
Trakman et al. 2022, Nutrients 14(17),3627, μελέτη ENIGMA, p=0,011
Ο μηχανισμός πίσω από αυτή τη διαφορά αφορά το πώς το πολυσορβικό-80 μεταβολίζεται στο έντερο και πώς αυτός ο μεταβολισμός επηρεάζει τη διαπερατότητα του εντερικού βλεννογόνου, θέμα που αναλύουμε αναλυτικότερα σε αυτή την ανάρτηση.
Το υπόλοιπο αρχικό πλάνο
Παράλληλα με τη μείωση του junk food, προτείναμε σταδιακή απώλεια βάρους τουλάχιστον 10 κιλών, μείωση της κατανάλωσης αλκοόλ και αποφυγή εξαντλητικής προπόνησης νηστικός, καθώς η έντονη σωματική καταπόνηση χωρίς επαρκή ενέργεια μπορεί να επιβαρύνει επιπλέον το πεπτικό σύστημα. Συστήσαμε τακτικά, μετρημένα γεύματα σε σταθερές ώρες, εποχιακά λαχανικά, σούπες δύο έως τρεις φορές την εβδομάδα και συμπλήρωμα βουτυρικού νατρίου 1200mg την ημέρα, ουσία που τρέφει απευθείας τα κύτταρα του παχέος εντέρου.
Μια πιθανή κοινή αφετηρία με την κνίδωση
Ξεχωρίσαμε επίσης τα δύο επεισόδια κνίδωσης στο ιστορικό του. Η κνίδωση και η εντερική φλεγμονή μοιράζονται σε κάποιες περιπτώσεις κοινό ανοσολογικό υπόβαθρο, στοιχείο που μας έκανε να δούμε το δέρμα και το έντερο ως δύο εκφράσεις ενός ευρύτερου φλεγμονώδους σκηνικού.
Τι έδειξε η πλήρης εξέταση κοπράνων
Η εξέταση κοπράνων ήρθε να εξηγήσει γιατί η φλεγμονή παρέμενε ενεργή παρά τη θεραπεία με Salofalk. Τα ευρήματα συνδύασαν μειωμένα ωφέλιμα βακτήρια, σημάδια δυσβίωσης εντέρου και δείκτες φλεγμονής του βλεννογόνου που τα προηγούμενα αιματολογικά δεν είχαν αναδείξει.
Τι σημαίνει χαμηλή Akkermansia muciniphila στην εξέταση κοπράνων;
Η Akkermansia muciniphila είναι ένα από τα κύρια βακτήρια που αποικίζουν το στρώμα βλέννας του παχέος εντέρου και συμβάλλουν στη διατήρηση ενός υγιούς βλεννογόνου. Χαμηλά επίπεδα αυτού του είδους έχουν συσχετιστεί σε μελέτες με λεπτότερο στρώμα βλέννας και αυξημένη ευαλωτότητα του εντερικού επιθηλίου σε φλεγμονή. Στη σχέση ανάμεσα σε πρωκτίτιδα και διατροφή, η εύρεσή του σε χαμηλά επίπεδα συμπληρώνει την εικόνα της φλεγμονής όταν συνυπάρχει με άλλους δείκτες βλεννογόνου, όπως η καλπροτεκτίνη κοπράνων.
Πώς συνδέονται τα ευρήματα με τη διατροφή του
Τα ευρήματα αυτά ταιριάζουν με το διατροφικό ιστορικό του Αντώνη. Η χρόνια κατανάλωση junk food, φτωχή σε φυτικές ίνες και πλούσια σε επεξεργασμένα συστατικά, δημιουργεί ένα περιβάλλον στο έντερο που δεν ευνοεί βακτήρια όπως η Akkermansia, ενώ ταυτόχρονα διατηρεί ενεργή τη φλεγμονή του βλεννογόνου. Το μειωμένο μικροβίωμα εντέρου και η αυξημένη καλπροτεκτίνη κοπράνων μας έδωσαν μια συγκεκριμένη εξήγηση για το γιατί η πρωκτίτιδα εμφανίστηκε τόσο νωρίς και γιατί επέμενε.
| Παρέμβαση | Για ποιο εύρημα και γιατί |
|---|---|
| Βουτυρικό μετά νατρίου άλας 1200mg την ημέρα (συμπλήρωμα λιπαρού οξέος βραχείας αλύσου) | Για τη χαμηλή Akkermansia muciniphila και το μειωμένο μικροβίωμα εντέρου. Τρέφει απευθείας τα κύτταρα του παχέος εντέρου και υποστηρίζει την ακεραιότητα του βλεννογόνου.[3] |
| Πολυβοτανικό αντιμικροβιακό εκχύλισμα (μείγμα φυτικών εκχυλισμάτων με ευρύ αντιμικροβιακό φάσμα) | Για την υπερανάπτυξη Enterobacter spp. στο δυσβιοτικό πάνελ. Στοχεύει τα ευκαιριακά βακτήρια χωρίς την ευρεία δράση ενός αντιβιοτικού. |
| Τροποποιημένη διατροφή χαμηλότερη σε γλουτένη (μεσογειακό πρότυπο με λιγότερα σιτηρά που περιέχουν γλουτένη) | Για τα αυξημένα αντισώματα αντι-γλιαδίνης. Μειώνει ένα πιθανό διατροφικό ερέθισμα για τον βλεννογόνο χωρίς να απαιτεί πλήρη αποκλεισμό γλουτένης. |
| Κατάργηση junk food και αντικατάστασή του με εποχιακά λαχανικά και σούπες | Για την αυξημένη καλπροτεκτίνη κοπράνων και τη χαμηλή sIgA. Μειώνει την έκθεση σε προϊόντα προχωρημένης γλυκοζυλίωσης, γαλακτωματοποιητές και ζάχαρη που επιβαρύνουν το επιθήλιο.[1] |
| Σταδιακή απώλεια βάρους τουλάχιστον 10 κιλών και μείωση αλκοόλ | Για τον αυξημένο δείκτη μάζας σώματος και το επιβαρυμένο μεταβολικό προφίλ, παράγοντες που διατηρούν χαμηλού βαθμού φλεγμονή σε όλο το σώμα. |
Τι μάθαμε για την πρωκτίτιδα και τη διατροφή από το περιστατικό του Αντώνη
Το περιστατικό του Αντώνη έδειξε πώς μια σταθερή συνήθεια junk food μπορεί να συνδέεται με χρόνια πρωκτίτιδα σε νεαρή ηλικία, χωρίς κάποιο άλλο εμφανές αίτιο. Φυσικά, η προδιάθεση μπορεί να υπήρχε. Η πλήρης εξέταση κοπράνων μας έδωσε τη σύνδεση που τα βασικά αιματολογικά δεν έδειξαν, με μειωμένη Akkermansia muciniphila, δυσβίωση εντέρου, χαμηλή sIgA και αυξημένη καλπροτεκτίνη κοπράνων.
Τα επόμενα βήματα
Συστήσαμε επανάληψη της καλπροτεκτίνης κοπράνων δύο μήνες μετά την έναρξη της παρέμβασης, ώστε να δούμε αν η φλεγμονή του βλεννογόνου υποχωρεί παράλληλα με τις διατροφικές αλλαγές. Προτείναμε επίσης πλήρη επανεξέταση με τον γαστρεντερολόγο του και προληπτικό έλεγχο ανάλογα με την ηλικία του, καθώς το οικογενειακό ιστορικό γαστρικού έλκους διατηρεί ανοιχτό το ενδιαφέρον για τον ευρύτερο πεπτικό του άξονα.
Στην περίπτωση του Αντώνη, η διατροφή δεν ήταν ένα ακόμα στοιχείο του ιστορικού. Ήταν το σημείο εκκίνησης για να καταλάβουμε γιατί η πρωκτίτιδα εμφανίστηκε τόσο νωρίς και πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί στη ρίζα της.
Το ιστορικό σας μπορεί να κρύβει μια διατροφική αιτία
Στην αξιολόγηση εξετάζουμε το έντερό σας μαζί με τις διατροφικές σας συνήθειες, όπως κάναμε στην περίπτωση του Αντώνη.
Συχνές ερωτήσεις
Η χρόνια πρωκτίτιδα είναι μια παρατεταμένη φλεγμονή του βλεννογόνου του τελικού τμήματος του παχέος εντέρου, που προκαλεί συχνά αίμα στα κόπρανα, βλέννα και αυξημένη συχνότητα κενώσεων. Μπορεί να συνδέεται με φλεγμονώδη νόσο του εντέρου, λοιμώξεις ή διατροφικούς παράγοντες, και συχνά συγχέεται αρχικά με αιμορροΐδες λόγω της παρόμοιας εικόνας αιμορραγίας.
Η διατροφή δεν αποτελεί συνήθως τη μοναδική αιτία, όμως η χρόνια κατανάλωση επεξεργασμένων τροφίμων έχει συνδεθεί σε μελέτες με αυξημένο κίνδυνο φλεγμονώδους νόσου του εντέρου, ακόμα και σε νεότερους ενήλικες χωρίς άλλους προδιαθεσικούς παράγοντες. Ο μηχανισμός αφορά την επιβάρυνση του εντερικού επιθηλίου και τη διαταραχή του μικροβιώματος εντέρου.
Πέρα από την κολονοσκόπηση που θέτει τη διάγνωση, η μοριακή εξέταση κοπράνων προσφέρει πρόσθετες πληροφορίες για το μικροβίωμα εντέρου, τη δυσβίωση και δείκτες φλεγμονής του βλεννογόνου όπως η καλπροτεκτίνη κοπράνων, στοιχεία που τα βασικά αιματολογικά συνήθως δεν αναδεικνύουν.
Βιβλιογραφία
- Narula N, Wong ECL, Dehghan M, et al. Association of ultra-processed food intake with risk of inflammatory bowel disease, prospective cohort study. BMJ. 2021,374,n1554.
- Trakman GL, Fehily S, Basnayake C, et al. Processed food as a risk factor for the development and perpetuation of Crohn's disease, the ENIGMA study. Nutrients. 2022,14(17),3627.
- Earley H, Lennon G, Balfe Á, Coffey JC, Winter DC, O'Connell PR. The abundance of Akkermansia muciniphila and its relationship with sulphated colonic mucins in health and ulcerative colitis. Scientific Reports. 2019,9,15683.
- Lin R, Chen H, Shu W, et al. Clinical significance of soluble immunoglobulins A and G and their coated bacteria in feces of patients with inflammatory bowel disease. Journal of Translational Medicine. 2018,16,1-15.
- Rokkas T, Portincasa P, Koutroubakis IE. Fecal calprotectin in assessing inflammatory bowel disease endoscopic activity, a diagnostic accuracy meta-analysis. Journal of Gastrointestinal and Liver Diseases. 2018,27(3),299-306.
- Frehn L, Jansen A, Bennek E, et al. Distinct patterns of IgG and IgA against food and microbial antigens in serum and feces of patients with inflammatory bowel diseases. PLoS ONE. 2014,9(9),e106750.